Bug‘daydagi zang kasalligi — bu O‘zbekiston iqlim sharoitida hosilga xavf soluvchi eng keng tarqalgan kasalliklardan biri. To‘g‘ri agrotexnika choralarini qo‘llash hamda o‘sishni rag‘batlantirish va himoya qilish uchun biologik usullardan foydalanish nafaqat o‘simliklarning salomatligini saqlashga, balki ularning stressga va patogenlarga chidamliligini oshirishga ham yordam beradi. Plantastim va Sporagin preparatlari o‘z samaradorligini isbotladi va hosilni himoya qilish uchun fermerlar tomonidan keng qo‘llaniladi.

O‘zbekiston sharoitidagi zang turlari

Bug‘dayda O‘zbekistonda eng ko‘p uchraydigan zang turlari quyidagilar:

1. Qong‘ir zang (barg zangi)

   • Mamlakatimizda keng tarqalgan zang turi.
   • Bahorda, tunda havo harorati 10–15°C va havo namligi yuqori bo‘lganda paydo bo‘ladi.
   • Barglarda qong‘ir dog‘lar ko‘rinishida paydo bo‘ladi va vaqt o‘tishi bilan birlashib, barglarni quritadi.

2. Sariq zang (chiziqli)

   • O‘simlik rivojlanishining erta bosqichlarida, 8–12°C haroratda faol rivojlanadi.
   • Barg jildlari bo‘ylab sariq chiziqlar paydo bo‘lishi bilan aniqlanadi.
   • Vaqtida chora ko‘rilmasa, hosilning katta qismini yo‘qotish xavfi bor.

3. Poya zangi (qora)

   • Kamroq uchraydi, lekin g‘o‘zapoyalarga jiddiy zarar yetkazib, qo‘shni o‘simliklar orasida tarqalishi mumkin.

Bug‘daydagi zang kasalligi

Iqlimiy sharoitlar va zangning rivojlanishi

O‘zbekistonda zangning tarqalishiga quyidagi omillar sabab bo‘ladi:

• Havo haroratining bahor va yoz boshida keskin o‘zgarishi.
• Tundagi va ertalabgi yuqori namlik (shabnam), kunduzi qurg‘oqchilik.
• Zich ekilgan maydonlar va o‘simliklar orasida havo aylanishining yetishmasligi.

Bahor va yozning boshida zang faol rivojlanadi, shuning uchun dalalarni muntazam kuzatish muhim ahamiyatga ega.

Zangning belgilar va xavfi

Asosiy belgilar:

• Barglarda, g‘o‘zapoyalarda va don g‘unchalarida qong‘ir, sariq yoki qora pustulalar paydo bo‘lishi.
• Barglarning qurishi va ularning vaqtli to‘kilishi.
• O‘simliklarning sustlashishi, hosildorlikning pasayishi va don sifati yomonlashishi.

Agar vaqtida kerakli chora ko‘rilmasa, zang katta hosil yo‘qotilishiga olib kelishi mumkin.

AnGuzal Agroservis kompaniyasining biopreparatlarini qo‘llash sxemasi

1. Sporagin – Biofungitsid

Sporagin, Bacillus subtilis bakteriyasi asosida tayyorlangan biofungitsid bo‘lib, zangni qo‘zg‘atuvchi patogenlarni samarali bostiradi va o‘simlik immunitetini mustahkamlaydi.

• Urug‘larni sepishdan oldin ishlov berish

  • Norma: 2 L/t
  • Qo‘llash usuli: Urug‘larni teng taqsimlangan holda ishlov berish, o‘sishning dastlabki bosqichida infeksiyadan himoya qilish va o‘sishni rag‘batlantirish.

• Vegetatsiya davrida ishlov berish

  • Norma: 2–4 L/ha
  • Uch marta ishlov berish:
    1. Kushenie bosqichida, kasallik rivojlanishining oldini olish uchun.
    2. Trubkaga chiqish davrida, infeksiya xavfi yuqori bo‘lgan vaqtda.
    3. Gullashdan oldin, muhim davrda o‘simliklarni himoya qilish uchun.

Sporaginning afzalliklari:

• Zang va boshqa zang turlarini samarali bostiradi.
• Shikastlangan to‘qimalarni tiklashga yordam beradi.
• Issiqlik va namlik o‘zgarishi kabi stressga chidamliligini oshiradi.

2. Plantastim – Biologik stimulyator va fungitsid

Plantastim, Trichoderma lignorum zamburug‘lari asosida tayyorlangan. Preparat nafaqat kasalliklardan himoya qiladi, balki o‘simlikning rivojlanishini rag‘batlantiradi.

• Vegetatsiya davrida ishlov berish

  • Norma: 2–4 L/ha
  • Qo‘llash fazalari:
    • Trubkaga chiqish davrida — o‘simliklarning mustahkamligini oshirish.
    • Gullashdan oldin — don hosilining shakllanishini rag‘batlantirish va zangdan himoya qilish.

Plantastim qo‘llanish natijalari:

• Zang kasalligi xavfining kamayishi.
• O‘simlik immun tizimining mustahkamlanishi.
• Donning tuzilishi va sifatining yaxshilanishi.

Agrotexnik profilaktika choralar

1. Bardoqli navlarni tanlash

• O‘zbekiston iqlimiga moslashgan va zangga chidamli navlardan foydalaning.

2. Sevoborotga rioya qilish

• Bir maydonda ketma-ket bir necha yil bug‘doy ekishdan saqlaning.
• Donli ekinlarni loviyadoshlar (noxat, mosh) bilan navbatlashtirib ekish tuproqdagi patogen zamburug‘larning kamayishiga yordam beradi.

3. Ekilgan maydonlarni siyraklashtirish

• Havo aylanishini ta’minlash uchun zich ekinlardan saqlaning.

4. O‘simlik oziqasini to‘g‘rilash

• Balanslangan mineral o‘g‘itlar, ayniqsa, kaliy va fosfordan foydalaning.
• Baktomin (2 L/ha) va Fosfomaks (2 L/ha) kabi biopreparatlardan foydalanish o‘g‘itlarning o‘zlashtirilishini yaxshilaydi va hosilni oshiradi.

5. Hosil qoldiqlarini yo‘q qilish

• Hosildan keyin qolgan barg va po‘yalarni olib tashlang, chunki ular infeksiya manbai bo‘lishi mumkin.

6. Profilaktika uchun ishlov berish

• Sporagin va Plantastim biofungitsidlari bilan muntazam ishlov berish orqali kasallikdan himoya qilish.

Xulosa

Plantastim va Sporagin yordamida biologik himoya bug‘doy ekinlarini himoya qilishning ishonchli usuli hisoblanadi. Bu preparatlar o‘simliklarning salomatligini saqlashga, ularning zangga chidamliligini oshirishga va hosildorlikni yaxshilashga yordam beradi. Tavsiya etilgan ishlov berish sxemasiga rioya qilish kasallik xavfini kamaytirishga yordam beradi va yuqori sifatli hosil olish imkonini beradi.

Shuningdek, bizning Telegram va Instagram sahifalarimizga o'ting!