Fuzarioz – Fusarium turkumiga mansub zamburug‘lar keltirib chiqaradigan ozimiy bug‘doyning eng xavfli kasalliklaridan biridir. Bu kasallik o‘simlikning barcha qismlariga, jumladan, boshoq, poya va ildiz tizimiga ta’sir qilib, hosil yo‘qotilishiga va don sifati pasayishiga olib keladi. Bug‘doyni uzluksiz yetishtirish va uning ortidan paxta ekish sharoitida kasallik xavfi ancha ortadi.

Uzumli urug'lar, Fusarioz bilan zararlangan

Fuzariozning kelib chiqish sabablari

Fuzarioz bir nechta omillar ta’sirida rivojlanadi:

• Gullash va don to‘lishi davrida yuqori namlik hamda o‘rtacha harorat (15–25°C).
• Qalin ekinlar namlikning ortishiga sabab bo‘lishi.
• Uzluksiz bug‘doy ekish va uni paxta bilan almashlab ekish, bu esa tuproqdagi kasallik qo‘zg‘atuvchilarining to‘planishiga olib kelishi mumkin.
• Tuproqda zararlangan o‘simlik qoldiqlarining mavjudligi.
• Sifatli bo‘lmagan yoki infeksiyalangan urug‘lardan foydalanish.

Fusarium spp. sporalarini mikroskop ostida

Fuzariozning simptomlari

Boshoq fuzariozi

• Boshoqda, ayniqsa, o‘rta va yuqori qismlarida oqarib yoki pushti tusga kirgan joylar.
• Rangi o‘zgarib, ezilgan va burishgan donlar.
• Zararlangan joylarda pushti zamburug‘ qatlamining hosil bo‘lishi.
• Kam rivojlangan va ichi bo‘sh boshoqlar.

Ildiz tizimi va poya fuzariozi

• Ildiz bo‘g‘zi va ildiz tizimining chirishi.
• Poyada jigarrang yoki qora dog‘larning paydo bo‘lishi.
• O‘simliklarning yerga egilishi.
• Barglarning sarg‘ayishi va qurishi.

Fuzariozning zararli ta’siri

Fuzarioz hosildorlikni kamaytirish bilan birga don sifatini ham yomonlashtiradi, chunki unda inson va hayvonlar salomatligi uchun xavfli bo‘lgan mikotoksinlar (dezoksinivalenol, zearalenon va boshqalar) to‘planishi mumkin.

Fuzariozga qarshi kurash usullari

Urug‘larni ekishdan oldin ishlov berish

• Urug‘larni Sporagin biologik fungitsidi bilan 2 l/t me’yorda ishlov berish fuzarioz qo‘zg‘atuvchilaridan erta bosqichlarda himoya qiladi va urug‘larning unib chiqishini tezlashtiradi.

Sporagin preparati bilan ishlov berilgan urug'lar Petri kosalarida

Agrotexnik chora-tadbirlar

• Ozimiy bug‘doy va paxtani almashlab ekishda almashlab ekish qoidalariga rioya qilish va o‘simlik qoldiqlarini nazorat qilish.
• Bug‘doy va paxta hosilidan keyin chuqur haydash va diskovka qilish.
• Fuzariozga chidamli bug‘doy navlaridan foydalanish.
• Optimal ekish muddatlarini tanlash va ortiqcha zich ekishdan qochish.

Biologik himoya

• Sporagin biogfungitsidini 2-4 l/ga me’yorda qo‘llash (poya chiqarish fazasi, 2-4 barg fazasi va g‘unchalash fazasida).
• Plantastim biologik stimulyatori va fungitsidini 2-4 l/ga me’yorda qo‘llash (vegetatsiya davrida gullashdan oldin va poya chiqarish fazasida).
• Baktomin azot fiksatsiyalovchi preparatini 2-4 l/ga miqdorida qo‘llash.
• Mazkur preparatlar bilan mavsum davomida uch marotaba ishlov berish bug‘doy hosildorligini oshirish va Fusarium qo‘zg‘atuvchisidan samarali himoya qilishga yordam beradi.

Chapda: An'anaviy usulda ishlov berilgan bug'doy, O'ngda: AnGuzal Agroservis preparatlar majmuasi bilan ishlov berilgan

Kimyoviy ishlov berishning cheklovlari

An’anaviy fungitsidlar fuzariozga qarshi kurashda ishlatilsa ham, ularning qo‘llanishi bir qancha kamchiliklarga ega:

• O‘simliklarda stress chaqiradi, bu esa hosildorlik va don sifatini pasaytirishi mumkin.
• Patogenlar rezistentligi oshib borishi sababli doimiy ravishda yangi moddalarga ehtiyoj tug‘iladi.
• Tuproq mikroflorasiga salbiy ta’sir qiladi va uning biologik faolligini kamaytiradi.
• Uzoq muddatli foydalanish foydali mikroorganizmlar tarkibini pasaytirib, o‘simlik immunitetini zaiflashtiradi.

Shu sababli, fuzariozga qarshi kurashda biologik usullarga afzallik berish tavsiya etiladi, chunki ular kasallikni samarali nazorat qilish bilan birga o‘simlik va atrof-muhitga zarar yetkazmaydi.

Fuzariozning oldini olish choralari

• Dalalarda namlikni nazorat qilish va yaxshi drenajni ta’minlash.
• Sifatli, sinovdan o‘tgan urug‘lardan foydalanish.
• Paxtadan keyin dalalarni muntazam tekshirib borish va kasallik tarqalishini nazorat qilish.
• Agrotexnik tadbirlarni amalga oshirib, bug‘doyni paxtadan keyin zararlanish xavfini kamaytirish.

Xulosa

Fuzarioz – ozimiy bug‘doy uchun, ayniqsa, uzluksiz paxta yetishtirish sharoitida jiddiy tahdid hisoblanadi. Kasallikka qarshi kurashning kompleks yondashuvi, jumladan, almashlab ekish, biologik fungitsidlar, stimulyatorlar va azot fiksatsiyalovchi preparatlarni qo‘llash, hosildorlikni saqlab qolish va don sifatini yaxshilashga yordam beradi.

Shuningdek, bizning Telegram va Instagram sahifalarimizga o'ting!